Przysięga wojskowa, a pasywna rezerwa

Wokół przysięgi wojskowej i jej wpływu na obowiązki obronne narosło w przestrzeni publicznej sporo błędnych interpretacji. Często pojawia się przekonanie, że brak przysięgi to brak odpowiedzialności za stawiennictwo w jednostce czy odbywanie ćwiczeń. Warto poznać faktyczne konsekwencje posiadania statusu rezerwisty oraz dowiedzieć się, kiedy dokładnie staniesz się żołnierzem podlegającym przepisom wojskowym.

Mit 1: „Nie składałem przysięgi, więc nie jestem w rezerwie i wojsko nie może mnie powołać”

To jedno z najczęstszych uproszczeń, które może prowadzić do dość poważnych konsekwencji prawnych. W świetle obowiązujących przepisów przysięga nie decyduje o przynależności do struktur obronnych kraju.

Kluczowy fakt prawny - Pasywna rezerwa: Zgodnie z art. 131 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny, pasywną rezerwę tworzą osoby, które mają uregulowany stosunek do służby wojskowej, nie pełnią innego rodzaju służby wojskowej, nie podlegają militaryzacji i nie ukończyły 60. roku życia (lub 63. roku życia w przypadku osób posiadających stopień podoficerski lub oficerski).

Samo uregulowanie stosunku do służby wojskowej oznacza sytuację, w której danej osobie nadano kategorię zdolności do służby. Dzieje się to automatycznie po przejściu pierwszej kwalifikacji wojskowej, standardowo w wieku 19 lat.

Wojsko ma prawo powołać na obowiązkowe ćwiczenia osoby, które nigdy nie złożyły przysięgi ani nie przeszły szkolenia wojskowego. Odbywanie ćwiczeń wojskowych to dla pasywnych rezerwistów właściwie jedyna forma pełnienia służby wojskowej w czasie pokoju. Jest to zarazem element wypełniania obowiązku obrony Ojczyzny.

Mit 2: „Skoro nie złożyłem przysięgi, to nie podlegam wojskowej dyscyplinie ani sądom wojskowym”

Kolejne niebezpieczne przekonanie dotyczy rygorów dyscyplinarnych i odpowiedzialności karnej. Niektórzy uważają, że dopóki nie wypowiedzą przysięgi, kodeks karny w części wojskowej ich nie dotyczy. Ustawa o obronie Ojczyzny stawia sprawę jasno:

Zgodnie z art. 90 ustawy o obronie Ojczyzny, powołani do czynnej służby wojskowej stają się żołnierzami z chwilą stawienia się do tej służby w określonym terminie i miejscu wskazanym w karcie powołania.

W momencie stawiennictwa w jednostce w wyznaczonym dniu, z mocy prawa zyskuje się status żołnierza czynnej służby wojskowej. Od tego właśnie momentu podlega się rygorowi wojskowemu, dyscyplinie oraz surowej odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciwko obowiązkowi służby (np. za nieuprawnioną absencję czy odmowę wykonywania poleceń służbowych). Jak widać, nie potrzeba do tego składać przysięgi.

Co więcej, jeżeli złożenie przysięgi wojskowej ma odbyć się w trakcie trwania statusu żołnierza w czynnej służbie, odmowa jej wypowiedzenia stanowi w świetle Kodeksu karnego czyn zabroniony, zagrożony karą aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat trzech. Traktowane jest to jako odmowa wykonania obowiązku wynikającego z pełnienia służby.

Po co jest więc przysięga wojskowa?

Choć przysięga wojskowa kojarzy się z pewnym uroczystym przyrzeczeniem, niesie za sobą przede wszystkim bardzo poważne skutki formalno-prawne. Wpływa ona bezpośrednio na Twój status oraz na to, jakimi prawami i obowiązkami dysponujesz w relacji z Wojskowym Centrum Rekrutacji.

Poniższa tabela precyzyjnie obrazuje, jak diametralnie różni się sytuacja prawna osoby, która złożyła przysięgę, od tej, która jedynie przeszła kwalifikację wojskową:

Obszar formalny	Osoba w rezerwie (bez złożonej przysięgi)	Żołnierz rezerwy pasywnej (po złożonej przysiędze)
Książeczka wojskowa	Nie otrzymuje książeczki. Od 2022 roku po kwalifikacji wydawane jest wyłącznie zaświadczenie.	Otrzymuje książeczkę wojskową. Dokument ten wydaje dowódca jednostki po przysiędze.
Przydział mobilizacyjny	Formalny zakaz nadania. Ustawa wprost uniemożliwia wyznaczenie na stanowisko bojowe osoby bez przysięgi.	Może otrzymać przydział. Szef WCR może nadać imienny przydział mobilizacyjny do konkretnej jednostki.
Zwolnienie z ćwiczeń (np. opieka nad dzieckiem do lat 8)	Szeroka ochrona (Art. 5 ust. 3): Pełne i bezwarunkowe zwolnienie z ćwiczeń w przypadku opieki nad małym dzieckiem.	Rygorystyczne ograniczenie (Art. 248 ust. 5): Odsyła do wąskiego katalogu wyłączeń wojennych (Art. 541); o zwolnienie jest o wiele trudniej.
Status ewidencyjny	Figurowanie w rejestrach jako „osoba w rezerwie” z uregulowanym stosunkiem do służby.	Posiadanie statusu „żołnierza rezerwy”.

Dopiero złożenie przysięgi wojskowej formalnie konstytuuje więc status „żołnierza rezerwy”. Dla osób bez przysięgi najistotniejszy jest fakt, że podlegają dość szerokiej ochronie wynikającej z art. 5 ustawy o obronie Ojczyzny. Z chwilą złożenia przysięgi, rezerwista staje się żołnierzem rezerwy i podlega zaostrzonemu reżimowi odpowiedzialności z art. 248 i art. 541 Ustawy o obronie Ojczyzny, gdzie możliwości zwolnienia z ćwiczeń ze względów rodzinnych są mocno ograniczone.

Czy da się zabezpieczyć swoje sprawy z wyprzedzeniem?

Brak złożonej przysięgi wojskowej nie stanowi prawnej bariery przed powołaniem na obowiązkowe ćwiczenia w ramach pasywnej rezerwy. Jeżeli Twój stan zdrowia uległ pogorszeniu, a kategoria A nadana przed laty nie odpowiada Twoim rzeczywistym możliwościom fizycznym, ważnym i często skutecznym sposobem na uregulowanie sytuacji jest przejście procedury ponownego orzekania o zdolności do służby.

Jeśli masz wątpliwości dotyczące swojego statusu w pasywnej lub chcesz sprawdzić, jak skutecznie ubiegać się o zmianę kategorii wojskowej, skontaktuj się z nami, aby uzyskać profesjonalną pomoc prawno-administracyjną.