Kategoria wojskowa E. Kiedy zdrowie ostatecznie wyklucza ze służby i jak uregulować swój status?

Kwalifikacja wojskowa i ewidencja rezerwistów budzą zrozumiałe emocje, w szczególności u osób, które zmagają się z bardzo poważnymi, przewlekłymi problemami zdrowotnymi. Ukształtowanie przepisów, brak automatyzacji w orzekaniu i konieczność przygotowania sprawiają, że nie każdy jest w stanie sobie poradzić z tymi kwestiami. Odpowiednio udokumentowana i prawomocnie orzeczona kategoria wojskowa E to dla takich osób ostateczne, prawne uregulowanie stosunku do Armii. W poniższym przewodniku wyjaśniamy, co w świetle przepisów oznacza ten status, jakie schorzenia go uzasadniają i jak przebiega procedura jego uzyskania, gdy nasze zdrowie ulega drastycznej zmianie.

adw. Krzysztof Czyżewski wskazuje:„Kategoria wojskowa E nie powinna być nadużywana. Jeżeli jednak stan zdrowia obywatela przemawia za tym, że nie kwalifikuje się on do pełnienia służby wojskowej, moim zdaniem powinien skorzystać ze swojego uprawnienia. Przepisy pośrednio zobowiązują obywateli do zabiegania o aktualizację swojego statusu w ewidencji wojskowej, dlatego podjęcie działania może okazać się kluczowe”.

Czym w świetle prawa jest kategoria wojskowa E i dlaczego jest ostateczna?

Zgodnie z Ustawą o obronie Ojczyzny, kategoria wojskowa E oznacza osobę trwale i całkowicie niezdolną do służby wojskowej w czasie pokoju, a także w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Przekładając definicję ustawową na praktykę: osoba z tą kategorią zostaje na zawsze zwolniona z obowiązku pełnienia służby wojskowej w jakimkolwiek jej zakresie. Nie jest powoływana na ćwiczenia, a w przypadku konfliktu zbrojnego nie podlega mobilizacji.

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić kluczową cechę tego orzeczenia - jego ostateczność. O ile polskie prawo wojskowe przewiduje mechanizmy wnioskowania o ponowną komisję, gdy stan zdrowia rezerwisty pogorszy się (np. z kategorii A na D), o tyle przepisy nie przewidują możliwości zmiany kategorii z E na jakąkolwiek inną. Prawo wprost zakazuje kierowania przed komisję w celu orzekania o zdolności do służby zawodowej osób, które uznano wcześniej za trwale i całkowicie niezdolne. Kategoria ta z definicji opiera się na medycznej trwałości i nieodwracalności schorzeń, dlatego raz przyznana, bezpowrotnie zamyka drogę powrotną do wojska.

Jakie schorzenia uprawniają do przyznania kategorii wojskowej E?

Decyzje wojskowych komisji lekarskich nie są arbitralne. Lekarze orzecznicy opierają się na załączniku do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej - Wykazie Chorób i Ułomności. Obejmuje on szereg chorób, w tym stany ciężkie, nieodwracalne lub w znacznym stopniu upośledzające codzienne funkcjonowanie organizmu.

Wśród przypadków kwalifikujących stan zdrowia obywatela do kategorii E, Wykaz wymienia między innymi:

• Zaawansowane problemy natury psychicznej: 

  • stany oporne na leczenie i trwale rzutujące na funkcjonowanie w społeczeństwie; 

  • utrwalone zaburzenia osobowości i zaburzenia nerwicowe;

  • trwałe potraumatyczne zmiany osobowości (PTSD); 

  • zaburzenia psychotyczne (w tym schizofrenia); 

  • psychozy reaktywne;

  • Istotne: Wykaz wymaga tutaj spełnienia szeregu kryteriów, np. długotrwałej obserwacji albo leczenia w szpitalu psychiatrycznym lub PZP.

• Poważne choroby i urazy kręgosłupa, np.: 

  • zaawansowana skolioza III i IV stopnia;

  • choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa;.

• Trwałe skutki nieszczęśliwych wypadków, np. brak kończyny, ślepota, głuchota.

• Ciężkie choroby kardiologiczne: 

  • ciężkie (III stopnia) nadciśnienie tętnicze;

  • poważne wady serca;

  • choroby mięśnia sercowego, które znacząco upośledzają sprawność.

    
    

Zmiana z kategorii A bezpośrednio na E - czy to możliwe?

W świetle prawa przejście bezpośrednio z kategorii A na kategorię E jest w pełni możliwe i legalne. Rezerwista, którego stan zdrowia uległ drastycznej zmianie, powinien wystąpić za pośrednictwem Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji o skierowanie na ponowną komisję lekarską, przedkładając dowody z leczenia (dokumenty medyczne). Komisja, analizując nową dokumentację (z ostatnich 12 miesięcy, ale także historyczną - obrazującą przewlekłość schorzeń lub przebyte leczenie), widząc trwałe i rozległe uszkodzenia organizmu, może pominąć szczeble pośrednie i od razu nadać ostateczną kategorię wojskową E.

Kategoria B a kategoria wojskowa E - co po upływie terminu?

Inaczej wygląda ścieżka osób, które podczas pierwszej lub ponownej kwalifikacji wojskowej otrzymały kategorię "B". Oznacza ona czasową niezdolność do służby - z reguły wydawaną na okres do 24 miesięcy. Uznaje się wtedy, że organizm rokuje na odzyskanie pełnego zdrowia.

Po upływie tego czasu rezerwista z mocy prawa podlega ponownemu wezwaniu przed oblicze komisji. Jeżeli w okresie tych kilkunastu czy kilkudziesięciu miesięcy zastosowane leczenie nie przyniosło efektów, stan zdrowia nie uległ poprawie, a choroba przybrała charakter utrwalony (trwały) i uniemożliwiający służbę, komisja lekarska podczas ponownego badania zmienia kategorię B na kategorię E. Trudne bywa jednak to, że WCRy nader często nie przesyłają ponownych wezwań, mimo że z mocy prawa powinny. Wówczas, jeżeli stan zdrowia spełnia przesłanki z Wykazu - warto złożyć jeszcze jeden, krótki i zwięzły wniosek o ponowną komisję.

Zmaganie się z własnymi, często bardzo ciężkimi ograniczeniami zdrowotnymi, to dla wielu osób ogromne wyzwanie, które nie powinno być dodatkowo potęgowane przez stres związany z procedurą de facto urzędową.

Naszym zadaniem jako specjalistów od kategorii wojskowych jest merytoryczna ocena dokumentów pod kątem restrykcyjnych wytycznych Wykazu Chorób i Ułomności. Pomagamy sporządzić skuteczne wnioski do Wojskowego Centrum Rekrutacji o przeprowadzenie ponownej komisji, weryfikujemy moc dowodową zaświadczeń, a w przypadku wadliwych decyzji organów wojskowych - przygotowujemy odwołania. Co jednak najważniejsze, jeżeli po analizie Twoich dokumentów okaże się, że w sposób oczywisty przysługuje Ci kategoria wojskowa E, sami odradzimy Ci współpracę i zachęcimy do złożenia wniosku samodzielnie. Największe znaczenie ma dla nas to, żeby Twój stan zdrowia znalazł pokrycie w ewidencji wojskowej.